Spadek – Zachowek

DZIAŁ SPADKU
Spadek, który zostaje odziedziczony przez kilka osób może zostać podzielny przez nich w drodze działu spadku. Jeżeli jest kilku spadkobierców, wówczas pozostają oni we wspólności spadku określonej w udziałach w jakich powołani zostali do dziedziczenia. Co do zasady spadkobiercy wcale nie mają obowiązku dokonywania działu spadku. Mogą trwać we wspólności masy spadkowej. W większości przypadków spadkobiercy odziedziczony spadek dzielą między siebie. Wydanie przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w zasadzie nie kończy postępowania spadkowego, chyba że do spadku powołany został tylko jeden spadkobierca. Dopiero po stwierdzeniu nabycia spadku nastąpić może dział spadku, chyba że sąd wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku w toku postępowania działowego. Dział spadku może być dokonany w drodze umowy między współspadkobiercami, lub w drodze postępowania sądowego o dział spadku. Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, wówczas umowa o dział spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek. Jednakże z ważnych powodów sądowy dział spadku może być ograniczony do części spadku. Umowny dział spadku charakteryzuje się większą dowolnością, gdyż może objąć cały spadek lub być ograniczony do części spadku.

We wniosku o dział spadku wnioskodawca powinien powołać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, a także spis inwentarza o ile taki był sporządzony, jak również podać, czy spadkodawca sporządził testamenty i jakie, gdzie zostały złożone, i gdzie się znajdują. W sytuacji gdy spis inwentarza nie został sporządzony, należy we wniosku wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu. W wypadku gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, należy przedstawić dowody stwierdzające, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy. Jeżeli natomiast stwierdzenie nabycia spadku jeszcze nie nastąpiło i nie został sporządzony zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydaje sąd w toku postępowania działowego.

W postępowaniu sądowym o dział spadku sąd ustali wiek, zawód, stan rodzinny oraz dane co do zarobków i majątku współspadkobierców, a także zarobków i majątku małżonka współspadkobiercy, sąd ustali też w jaki sposób korzystali oni ze spadku dotychczas, jak również i inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie, co każdy ze współspadkobierców ma otrzymać ze spadku. Jeżeli przedmiotem działu jest gospodarstwo rolne, współspadkobiercy powinni w szczególności podać dane dotyczące okoliczności przewidzianych w art. 214 kodeksu cywilnego. Istotnym udogodnieniem jest to, że na żądanie uczestnika sądowego działu spadku, zgłoszone nie później niż na pierwszej rozprawie, sąd spadku może przekazać sprawę sądowi rejonowemu, w którego okręgu znajduje się spadek lub jego znaczna część, albo sądowi rejonowemu, w którego okręgu mieszkają wszyscy współspadkobiercy. Skład i wartość spadku, który podlega podziałowi ustala sąd.

W braku podstaw do wydania postanowienia działowego na podstawie zgodnego wniosku uczestników, dział spadku będzie rozpoznany według przepisów dotyczących zniesienia współwłasności, a w szczególności art. 618 § 2 i 3. Jeżeli cały majątek spadkowy lub poszczególne rzeczy wchodzące w jego skład stanowią współwłasność z innego tytułu niż dziedziczenie, dział spadku i zniesienie współwłasności mogą być połączone w jednym postępowaniu.

W kwestii ustalania wartości przedmiotu postępowania w sprawach działowych istotne znaczenie ma postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 24 lipca 2008 r. IV CZ 53/2008, w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że: „Wartość przedmiotu postępowania w sprawach działowych najczęściej wyznaczona jest przez wartość udziału poszczególnych uczestników. Wyjątkowo może być wyższa, np. wówczas gdy przedmiotem postępowania są także rozliczenia z tytułu nakładów i pożytków z rzeczy wspólnej lub gdy uczestnik podważa zasadę podziału. Wartość przedmiotu zaskarżenia wyznaczana jest przez zakres, w jakim skarżący kwestionuje orzeczenie działowe.”

ZACHOWEK
Zachowek jest to ustawowe zabezpieczenie interesów majątkowych dzieci, wnuków, małżonka, a także rodziców spadkodawcy na wypadek gdyby ten pominął ich w testamencie. Warunkiem skutecznego zabezpieczenia interesów majątkowych jest to, żeby osoby uprawnione do zachowku nie zostały wydziedziczone w testamencie. Zachowek należy się uprawnionym nie tylko wówczas kiedy spadkodawca pozbawił ich udziału w spadku poprzez rozporządzenie testamentowe, ale również i wtedy kiedy spadkobiercy określeni w art. 991§ 1 kc nie otrzymają należnego im udziału w spadku, gdyż spadkodawca poprzez darowizny pozbawił ich zachowku. W wyroku z dnia 13 lutego 2004 r. II CK 444/2002 Sąd Najwyższy – Izba Cywilna stwierdził: „Uprawniony należny mu zachowek, obliczony w powyższy sposób, może otrzymać przede wszystkim w postaci powołania do spadku, zapisu lub uczynionej przez spadkodawcę na jego rzecz darowizny (art. 991 § 2 kc). Gdy jednak to nie nastąpi, przysługuje mu – w myśl powołanego przepisu – przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (roszczenie o zachowek). Stąd jednoznaczny wniosek, że o powstaniu na rzecz uprawnionego do zachowku roszczenia przeciwko spadkobiercy o pokrycie lub uzupełnienie w pieniądzu zachowku rozstrzyga tylko to, czy otrzymał on w całości należny mu zachowek w postaci powołania do spadku, zapisu lub uczynionej przez spadkodawcę na jego rzecz darowizny. Jeżeli otrzymał, roszczenie o zachowek nie przysługuje mu (co do zaliczenia darowizny na należny uprawnionemu zachowek – zob. art. 996 kc). Jeżeli natomiast nie otrzymał, roszczenie o zachowek przysługuje mu, choćby został powołany do spadku, nawet z ustawy, i choćby współspadkobierca – adresat jego roszczenia – sam też był uprawniony do zachowku. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w przepisach art. 999 i 1005 § 1 kc, regulujących sytuacje, w których spadkobierca obowiązany do zapłaty zachowku jest sam uprawiony do zachowku. Zrozumiałe, że odpowiedzialność spadkobiercy obowiązanego do zapłaty zachowku, który sam jest uprawniony do zachowku, ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.”

Moja rada: w sytuacji kiedy uważasz, że nie otrzymałeś po rodzicach, dziadkach, małżonku należnego Ci spadku udaj się po poradę do adwokata. Nie należy z tym zwlekać, gdyż zachowek jest roszczeniem majątkowym, które ulega przedawnieniu.

WYDZIEDZICZENIE
Spadkodawca może w testamencie pozbawić dzieci, wnuków, małżonka oraz rodziców zachowku, ale tylko wówczas kiedy uprawniony do zachowku postępował wobec spadkodawcy w sposób sprzeczny z zasadami społecznymi, popełnił wobec spadkodawcy, albo względem osoby mu najbliższej umyślne przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu, wolności albo też rażącej obrazy czci, w sposób uporczywy nie dopełniał względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Koniecznym warunkiem ważności wydziedziczenia jest aby przyczyna tego wydziedziczenia wynikała wprost z testamentu.

Moja rada: w sytuacji kiedy zostałeś wydziedziczony i w ten sposób pozbawiony zachowku udaj się po poradę do adwokata, ponieważ z okoliczności może wynikać, że wydziedziczenie jest nieskuteczne.

TESTAMENT
Testament jest oświadczeniem woli spadkodawcy, w którym dokonał on rozrządzenia swoim majątkiem na wypadek śmierci. Testament może zawierać rozrządzenie tylko jednego spadkodawcy. Nie ma testamentów wspólnych. Spadkodawca w każdej chwili może odwołać zarówno cały testament jak i jego poszczególne postanowienia. W sytuacji gdy spadkobierca powołany został do spadku zarówno z mocy testamentu, jak i z mocy ustawy może spadek odrzucić jako spadkobierca testamentowy, a przyjąć spadek jako spadkobierca ustawowy.

ZAPIS
Spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby.

SPADKOBIERCA NIEGODNY
Spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli: dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy, podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności, umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego. Spadkobierca niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jak by nie dożył otwarcia spadku. Uznania spadkobiercy za niegodnego może żądać każdy, kto ma w tym interes, a więc nie tylko inny współspadkobierca. Z żądaniem takim może wystąpić w ciągu roku od dnia, w którym dowiedział się o przyczynie niegodności, nie później jednak niż przed upływem trzech lat od otwarcia spadku.

ZRZECZENIE SIĘ DZIEDZICZENIA
Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej. W takiej sytuacji przyjmowana jest fikcja, że zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, jakby osoby te nie dożyły otwarcia spadku.

NOTA PRAWNA
Powyższe zagadnienia opracowane zostały jedynie na potrzeby informacji o mojej działalności zawodowej, a poruszane w nich kwestie stanowią wyłącznie informację o usługach prawnych jakie świadczę w ramach Kancelarii Adwokackiej. Zagadnienia te nie mają charakteru opinii prawnej, ani też nie zawierają analizy prawnej dotyczącej skutków prawnych zdarzeń tam przedstawionych. Powyższe zagadnienia w żadnym wypadku nie są poradą prawną, gdyż mają charakter wyłącznie informacyjny o mojej działalności zawodowej i przekazywane są na stronie internetowej zgodnie z przepisami Kodeksu Etyki Adwokackiej.

Powrót do góry