Odszkodowanie – Zadośćuczynienie

Jeżeli na skutek wystąpienia określonego zdarzenia np. wypadku, za który odpowiedzialność ponosi inna osoba poniosłeś szkodę, następstwem której jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia, bądź też utrata, zniszczenie albo uszkodzenie mienia należy Ci się odszkodowanie. Ogólna zasada jest taka, że odszkodowanie przysługuje temu, kto poniósł szkodę, czyli poszkodowanemu. Szkodą jest każdy uszczerbek, którego doznał poszkodowany, chodzi tu zarówno o uszczerbek majątkowy, a także uszczerbek niemajątkowy – krzywdę zwaną też szkodą na osobie, gdyż krzywda jest konsekwencją naruszenia dóbr osobistych poszkodowanego. Odszkodowanie dotyczy naprawienia uszczerbku majątkowego. Naprawienie uszczerbku niemajątkowego – krzywdy określane jest jako zadośćuczynienie. Osoba, która doznała krzywdy określana jest nie jako pokrzywdzony ale jako poszkodowany. Pokrzywdzony natomiast występuje jako strona w postępowaniu karnym na etapie postępowania przygotowawczego, szczegółowo reguluje te kwestie art. 49 § 1 i 2 oraz art. 299 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Jeśli zatem doznałeś szkody czy to na osobie – krzywdy, czy też poniosłeś szkodę w majątku należy Ci się zadośćuczynienie bądź odszkodowanie, albo przysługują Ci łącznie te dwa roszczenia. Odszkodowania (odszkodowania sensu stricto i zadośćuczynienia) możesz żądać od sprawcy szkody, bądź też od firmy ubezpieczeniowej, w której sprawca w chwili szkody był ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej. Jeśli odszkodowanie wypłacać będzie firma ubezpieczeniowa, wówczas wypłaci je w granicach odpowiedzialności cywilnej sprawcy, najwyżej jednak do wysokości ustalonej w umowie gwarancyjnej. Gdyby zatem wysokość szkody okazała się wyższa niż suma gwarancyjna, wówczas pozostałej wysokości odszkodowania dochodzić możesz od sprawcy szkody. Pamiętać należy o tym, że obowiązek wynagrodzenia krzywdy – zadośćuczynienie powstaje tylko wtedy, kiedy przepisy tak stanowią. Podstawą żądania zadośćuczynienia za krzywdę jest zdarzenie, którego następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia. Chodzi tu o krzywdę rozumianą jako odczuwanie bólu spowodowane uszkodzeniem ciała, bądź rozstrojem zdrowia oraz o cierpienia psychiczne (rozpacz po stracie osoby bliskiej, przygnębienie, smutek). W takiej sytuacji zadośćuczynienie pieniężne ma na celu złagodzenie skutków cierpień psychicznych. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 03 lutego 2000r. I CKN 969/98 stwierdził:

„Ustawodawca nie sprecyzował kryteriów, jakimi należy się kierować przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Kryteria te zostały jednak określone w judykaturze, a także w doktrynie, gdzie podkreślono, że nie ma żadnych podstaw, aby zadośćuczynienie traktować jako wyraz kary cywilnej. Zadośćuczynienie nie jest karą, lecz sposobem naprawienia krzywdy. Chodzi tu o krzywdę ujmowaną jako cierpienie fizyczne, a więc ból i inne dolegliwości oraz cierpienia psychiczne, czyli negatywne uczucia przeżywane w związku z cierpieniami fizycznymi lub następstwami uszkodzenia ciała, czy rozstroju zdrowia w postaci np. zeszpecenia, wyłączenia z normalnego życia itp. Celem zadośćuczynienia jest przede wszystkim złagodzenie tych cierpień. Winno ono mieć charakter całościowy i obejmować wszystkie cierpienia fizyczne i psychiczne, zarówno już doznane, jak i te które zapewne wystąpią w przyszłości (a więc prognozy na przyszłość). Przy ocenie więc „odpowiedniej sumy” należy brać pod uwagę wszystkie okoliczności danego wypadku, mające wpływ na rozmiar doznanej krzywdy.”

Mając zatem na uwadze orzecznictwo Sądu Najwyższego podkreślić należy, że zadośćuczynienie nie jest karą cywilną, ale jest naprawieniem krzywdy powstałej wskutek zdarzenia, którego następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia.

Natomiast obowiązek naprawienia uszczerbku majątkowego uregulowany został na zasadach ogólnych. Odpowiedzialność na zasadach ogólnych wynika wprost z art. 415 Kodeksu cywilnego, który stanowi: „Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia”. Podstawą odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę na zasadach ogólnych jest wina sprawcy. W niektórych sytuacjach odpowiedzialność sprawcy powstaje niezależnie od winy. Sprawca odpowiada wówczas za sam skutek. Taka sytuacja ma miejsce wtedy, kiedy sprawca odpowiada na zasadzie ryzyka i na zasadzie słuszności, niezależnie od tego czy ponosi on winę za spowodowanie zdarzenia wywołującego szkodę.

Pamiętaj, że odszkodowanie należy Ci się bez względu na to, czy zdarzenie powodujące szkodę miało miejsce na przykład na chodniku, na który upadłeś wskutek oblodzenia, czy też jadąc źle utrzymaną drogą wpadłeś w dziurę w jezdni i uszkodziłeś samochód, czy też miałeś poważny w skutkach wypadek komunikacyjny. Ogólna zasada jest taka, że za zniszczone rzeczy np. ubranie należy Ci się odszkodowanie natomiast za doznany ból i cierpienie należy Ci się zadośćuczynienie. Ubiegając się o odszkodowanie i zadośćuczynienie musisz jednocześnie wykazać, że wystąpiły łącznie następujące przesłanki:

  1. powstanie szkody,
  2. bezprawność działania sprawcy np. właściciel posesji nie uprzątnął lodu, zarządca nie naprawił drogi,
  3. winy sprawcy (właściciela, zarządcy),
  4. normalnego – adekwatnego związku przyczynowego między zachowaniem osoby odpowiedzialnej a wyrządzoną szkodą.

Moja rada: jeśli uległeś wypadkowi, zazwyczaj należy Ci się odszkodowanie. Takie odszkodowanie należy Ci się od sprawcy wypadku, bądź od firmy ubezpieczeniowej, jeśli sprawca w chwili zdarzenia był ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej. Jeśli zatem idąc chodnikiem zostaniesz potrącona przez rowerzystę, w takiej sytuacji powinnaś wezwać Policję, która ustali dane sprawcy jak i okoliczności tego zdarzenia

Pamiętaj: najważniejszą sprawą jest udokumentowanie okoliczności wypadku-zdarzenia dlatego zawsze wzywaj na miejsce zdarzenia Policję, żeby funkcjonariusze sporządzili notatkę/protokół. Jeśli są świadkowie zdarzenia zapytaj czy widzieli przebieg tego zdarzenia. Poproś świadków o podanie nazwisk, adresów oraz numerów telefonu. Zobacz, która jest godzina, jaka jest pogoda, jakie są warunki na drodze, czy jest ślisko, zwróć uwagę świadków na te okoliczności. Zrób zdjęcia ze wszystkiego, co może okazać się ważne w tej sprawie. Zdjęcia zrób z dziury w drodze, z rozbitego pojazdu, z położenia względem siebie rozbitych pojazdów, które uczestniczyły w zdarzeniu. Nie wolno Ci robić zdjęć innym osobom bez ich zgody. Pamiętaj o tym, że we wszystkim musisz dostosować się do wezwań Policji i ratowników. Jeśli miałeś zapięty pas bezpieczeństwa zwróć na to uwagę Policjantowi lub ratownikowi.

Wszystkie dowody, które uda Ci się zebrać i zgromadzić tuż po zdarzeniu mogą okazać się na tyle istotne, że mogą zostać zaliczone do materiału dowodowego sprawy, a w konsekwencji stanowić podstawę do uzyskania odszkodowania i zadośćuczynienia

Jeśli natomiast miałeś wypadek, zostałeś poszkodowany w wypadku (wypadek ma miejsce wtedy, kiedy wskutek zdarzenia osoba poszkodowana tym zdarzeniem doznała naruszenia czynności narządu ciała trwające dłużej niż 7 dni) w takiej sytuacji należy zwrócić szczególną uwagę na właściwe dokumentowanie czynności organów procesowych – Policji na miejscu wypadku. Najważniejszą rzeczą jest to, że w myśl art. 150 § 1 kpk protokół z czynności podpisują osoby biorące udział w czynności. Rzeczą zupełnie naturalną jest to, że nie ma obowiązku sporządzenia protokołu z czynności np. oględzin bezpośrednio po dokonaniu danej czynności. W wielu przypadkach nie jest to fizycznie możliwe (noc, złe warunki atmosferyczne, konieczność prowadzenia – kontynuowania akcji ratowniczej). Należy jednak mieć na uwadze, że niepodpisanie protokołu przez osoby biorące udział w czynności procesowej wymagającej spisania takiego protokołu spowoduje, że nie będzie możliwe zaliczenie takiego wadliwego protokołu w poczet materiału dowodowego w postępowaniu karnym.

Moja rada: jeśli uległeś wypadkowi i na miejsce przejedzie Policja, postaraj się o to, żeby funkcjonariusze Policji podali swoje dane oraz nr służbowy oraz wskazali komisariat, w którym pełnią służbę. Może okazać się to niezbędne w postępowaniu karnym – zarówno w postępowaniu przygotowawczym jak i sądowym.

Jeśli uległeś wypadkowi, wówczas przysługuje Ci:

  1. zadośćuczynienie;
  2. odszkodowanie za poniesioną szkodę;
  3. zwrot poniesionych kosztów:
    • za leczenie, za zabiegi pielęgnacyjne i rehabilitacyjne, stosowaną specjalna dietę, sprzęt ortopedyczny, za środki pielęgnacyjne,
    • za dojazdy na zabiegi i wizyty lekarskie,
    • za koszty jakie poniosła Twoja rodzina odwiedzając Ciebie w szpitalu;
  4. zwrot utraconych dochodów;
  5. renta: z tytułu zwiększonych potrzeb, z tytułu zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość.

Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty pogrzebu temu, kto je poniósł. Natomiast osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego.

Ponadto w przypadku śmierci poszkodowanego sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny odszkodowanie jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej, sąd może też przyznać najbliższym członkom rodziny odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia.

Kwestią niezwykle ważną jest udokumentowanie wszystkich wydatków na leczenie jakie w związku z wypadkiem poniosłeś poczynając od dnia, w którym uległeś wypadkowi aż do dnia zakończenia leczenia (mogą to być faktury VAT, paragony zakupu, bilety PKS, PKP oraz inne rachunki za przejazdy.)

W myśl art. 444 § 1 kc w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Naprawienie szkody przewidziane w tym przepisie obejmuje wszelkie wydatki, które pozostają w związku z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia pod warunkiem, że są one konieczne i celowe. Będą to wydatki takie jak: koszty leczenia specjalistycznego, niedostępnego w ramach usług oferowanych przez NFZ, koszty lekarstw, dodatkowej pomocy pielęgniarskiej, specjalnej opieki i pielęgnacji, specjalnej diety, zakupu samochodu osobowego przystosowanego do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Sąd Najwyższy – Izba Cywilna w wyroku z dnia z 2008-01-09, sygn. akt II CSK 425/07 orzekł: „Koszty zakupu samochodu lub innego pojazdu inwalidzkiego należą do kosztów objętych art. 444 § 1 kc, jeżeli jest on konieczny do kompensowania kalectwa osoby poszkodowanej, a w szczególności do kontynuowania pracy zarobkowej wykonywanej przed wypadkiem.”

Moja rada: jeśli sprawę o odszkodowanie oddajesz przemiłemu panu z centrali wielkich odszkodowań upewnij się czy centrala wielkich odszkodowań nie zawrze w Twoim imieniu ugody z firmą ubezpieczeniową i nie zrzeknie się wszelkich roszczeń na przyszłość. Jeśli tak zrobi i zrzeknie się wszelkich roszczeń na przyszłość to oznacza dla Ciebie tylko jedno: możesz w przyszłości mieć wielkie problemy i wskutek tego znaleźć się w dramatycznej sytuacji, bo kiedy pogorszy się stan Twojego zdrowia, wówczas od firmy ubezpieczeniowej nie dostaniesz nic. Pamiętaj: zanim oddasz sprawę o odszkodowanie miłemu panu z centrali wielkich odszkodowań odwiedź adwokata w swoim mieście. Zasięgnij fachowej porady prawnej. Zapewne adwokat nie będzie obiecywał Ci szybkiej gotówki jednakże rzetelnie poinformuje Ciebie o przysługujących Ci roszczeniach oraz o wszelkich skutkach ugody połączonej ze zrzeczeniem się roszczeń na przyszłość.

Pamiętaj: adwokat bez Twojej wyraźnej zgody takiej ugody nie zawrze i nie zrzeknie się roszczeń na przyszłość.

Niniejsze opracowanie jest tylko ogólną informacją i nie może być traktowane jako wzór na podstawie, którego można dochodzić roszczeń jakie powstać mogą wskutek zdarzenia powodującego uszczerbek majątkowy oraz uszczerbek niemajątkowy. Najczęściej bywa tak, że postępowanie odszkodowawcze poprzedzone jest postępowaniem karnym. Zatem już na etapie postępowania przygotowawczego, jako strona tego postępowania powinieneś dochodzić swoich praw pokrzywdzonego, a tym samym zadbać o swoje interesy majątkowe na przyszłość mając w perspektywie postępowanie cywilne, które może być wytoczone w celu dochodzenia roszczeń majątkowych. Praw majątkowych poszkodowany może również dochodzić w procesie karnym, w którym może występować jako oskarżyciel posiłkowy i powód cywilny. Każda sytuacja jest inna i wymaga wszechstronnej analizy i oceny sytuacji poszkodowanego. Jednakże uświadomić należy, że jeśli osoba poszkodowana dochodzić będzie roszczeń od firmy ubezpieczeniowej wówczas firmę tą zastępować będzie profesjonalny pełnomocnik. Dlatego najczęściej poszkodowani korzystają z firm i przeróżnych central wielkich odszkodowań, bądź też oddają sprawę adwokatowi. Korzystając z usług fachowego pełnomocnika-adwokata masz realny wpływ na to jak będzie przebiegało postępowanie odszkodowawcze.

NOTA PRAWNA
Powyższe zagadnienia opracowane zostały jedynie na potrzeby informacji o mojej działalności zawodowej, a poruszane w nich kwestie stanowią wyłącznie informację o usługach prawnych jakie świadczę w ramach Kancelarii Adwokackiej. Zagadnienia te nie mają charakteru opinii prawnej, ani też nie zawierają analizy prawnej dotyczącej skutków prawnych zdarzeń tam przedstawionych. Powyższe zagadnienia w żadnym wypadku nie są poradą prawną, gdyż mają charakter wyłącznie informacyjny o mojej działalności zawodowej i przekazywane są na stronie internetowej zgodnie z przepisami Kodeksu Etyki Adwokackiej.

Powrót do góry